KennisbankKennis & AI14 maart 2026Bijgewerkt 25 oktober 2026

Hoe maak je jouw fingerspitzengefühl bruikbaar voor AI?

Waarom stel jij juist die vraag of wacht je met advies? Maak je afwegingen zichtbaar met voorbeelden en toets of AI ze goed toepast.

Sandra Mengerink in een denim blouse tijdens een bijeenkomst

Je geeft AI een klantvraag en krijgt een keurig advies terug. De stappen kloppen met je werkboek. Toch zou jij nu één vraag stellen en de rest nog even laten liggen.

Wat zie jij waardoor je iets anders zou doen? Met twee vergelijkbare situaties kun je dat onderzoeken. Leg uit wat je opmerkte, welke keuze je maakte en waarom. Daarmee krijg je materiaal om een toepassing te instrueren én te beoordelen.

Wat betekent fingerspitzengefühl in je eigen aanpak?

Met fingerspitzengefühl bedoel ik hier het ervaren oordeel waarmee je bepaalt wat in een specifieke situatie nodig is. Het zit bijvoorbeeld in de vraag die je stelt, de volgorde die je kiest en het moment waarop je besluit nog even te wachten.

Een beschreven methode bevat vaak stappen. Jij maakt tijdens het werk ook keuzes over het gebruik van die stappen. De ene klant kan verder met een gerichte opdracht. Bij de andere wil je eerst begrijpen waar de twijfel vandaan komt. Voor jou kan dat vanzelfsprekend voelen, terwijl iemand anders het onderscheid nog niet ziet.

Waarom zijn je documenten alleen niet altijd genoeg?

Je documenten laten zien wat je hebt vastgelegd. Een uitleg van een model vertelt niet vanzelf wanneer jij daarvan afwijkt, welke informatie je eerst nodig hebt of wanneer je liever helemaal geen advies geeft.

Stel dat in een werkboek staat: formuleer eerst het doel. In een echt gesprek hoor jij misschien een keurig geformuleerd doel en vraag je toch door. Je merkt dat de klant woorden gebruikt die van iemand anders komen. Of dat het doel niet aansluit bij wat de klant eerder over de situatie vertelde. Het werkboek bevat de stap; jouw afweging bepaalt of die stap voldoende is doorlopen.

Bij een eerste toepassing helpt het om drie soorten materiaal te onderscheiden: de inhoud van je aanpak, voorbeelden van hoe je die toepast en je criteria voor een passende reactie. Ze vervullen verschillende functies. Een document kan een begrip uitleggen. Een voorbeeld laat zien wat je ermee doet. Een criterium helpt beoordelen of de toepassing dat in een nieuwe situatie ook goed doet.

Twee ondernemers vragen om betere tekst

Kies een klein onderdeel van je werk dat regelmatig terugkomt. Bijvoorbeeld de voorbereiding op een gesprek, het beoordelen van een eerste uitwerking of het bepalen van een vervolgstap. Een hele klantreis tegelijk uitwerken maakt het moeilijk om te zien welke keuze het verschil maakt.

Neem vervolgens twee situaties die op het eerste gezicht op elkaar lijken, maar waarin jij iets anders deed. Gebruik bij deze verkenning eigen notities of zorgvuldig gemaakte fictieve voorbeelden; zet geen vertrouwelijke klantdossiers in een tool alleen omdat ze beschikbaar zijn.

Beschrijf per situatie wat de vraag was, wat jij opmerkte en wat je besloot. Probeer de informatie terug te halen die je op dat moment had. Als je achteraf al weet hoe het afliep, kun je onbedoeld een verklaring maken die tijdens het gesprek nog niet beschikbaar was.

Neem dit fictieve voorbeeld. Een adviseur krijgt van twee ondernemers een aanbodtekst om aan te scherpen. Bij de eerste ziet ze meteen waar de formulering hapert. Bij de tweede blijft ze hangen: voor wie is dit aanbod eigenlijk bedoeld?

Situatie A Situatie B
Wat ligt er? Een tekst voor een gekozen klantgroep, gebaseerd op eerder geleverd werk Een tekst met meerdere klantgroepen en verschillende beloften
Wat merkt de adviseur op? De keuze is gemaakt, maar komt onduidelijk op papier De onderliggende keuze is nog niet gemaakt
Wat doet de adviseur? Helpt de formulering aanscherpen Bespreekt eerst voor wie het aanbod bedoeld is
Wat zou een onhandige reactie zijn? De hele aanbodkeuze opnieuw openbreken Alle beloften overtuigender opschrijven

Beide ondernemers vragen om betere tekst. De passende hulp verschilt. Een toepassing die in beide gevallen alleen herschrijft, mist in situatie B precies het werk dat de adviseur eerst zou doen.

Vraag door tot de afweging concreet wordt

“Ik voel gewoon dat het nog niet klopt” is een bruikbaar startpunt. Vervolgens wil je weten waardoor dat gevoel in deze situatie ontstond.

In het voorbeeld kan de adviseur zeggen: “Er staan drie doelgroepen in.” Dat is een waarneming. De afweging daaronder is dat de beloofde verandering voor die groepen verschilt, waardoor één aanbodtekst hun vragen niet goed beantwoordt. Alleen het aantal doelgroepen tellen zou te oppervlakkig zijn; sommige aanbiedingen passen prima bij meerdere groepen.

Leg daarom vijf dingen vast:

  1. Het signaal. Wat zie of hoor je concreet?
  2. De betekenis. Waarom is dat voor deze keuze relevant?
  3. De ontbrekende informatie. Wat wil je nog weten voordat je verdergaat?
  4. De vervolgstap. Wat doe je met het antwoord?
  5. De uitzondering. Wanneer zou dezelfde waarneming tot een andere keuze leiden?

Je kunt iemand je hierover laten bevragen. Diegene moet vooral doorvragen wanneer je woorden gebruikt als “logisch”, “voldoende” of “past niet”. Wat is voldoende? Voor welke stap? Waaraan merk je dat?

Zo kan een afweging ontstaan die een ander kan begrijpen: als verschillende klantgroepen om verschillende veranderingen vragen, eerst kiezen welk aanbod hier wordt uitgewerkt. Als ze dezelfde verandering zoeken en de aanpak op beide aansluit, hoeft dat geen bezwaar te zijn.

Hoe vertaal je die afweging naar een AI-toepassing?

Geef een eerste toepassing een afgebakende taak. In het fictieve voorbeeld zou dat kunnen zijn: een aanbodtekst voorbereiden op bespreking met de adviseur. De toepassing brengt onduidelijke keuzes in beeld en stelt gerichte vragen. De adviseur beslist wat ermee gebeurt.

Voor zo’n taak kun je een korte werkinstructie maken. Die beschrijft waarvoor de toepassing bedoeld is, welke informatie beschikbaar moet zijn en wat zij bij ontbrekende informatie doet. Voeg voorbeelden toe die het verschil tussen twee passende reacties laten zien.

Een eerste instructie voor de oefensituatie zou zijn:

Beoordeel of duidelijk is voor wie dit aanbod bedoeld is en welke verandering het belooft. Als verschillende beloften door elkaar lopen, benoem waar je dat ziet en vraag welke daarvan centraal staat. Verzin geen klantgroep of keuze voor de ondernemer. Geef pas een tekstvoorstel wanneer de benodigde keuzes duidelijk zijn. Laat de adviseur beoordelen of de gekozen richting klopt.

Zie dit als startpunt voor een proef. Je moet nog bekijken wat de toepassing ermee doet. Ze kan een vraag onnodig herhalen, te snel aannemen dat iets duidelijk is of een relevante uitzondering missen.

Laat de vorm aansluiten bij de volgende stap. Voor een ondernemer die een gesprek voorbereidt, kan een kort overzicht met twee vragen voldoende zijn. Een lang adviesrapport voegt dan vooral leeswerk toe.

Hoe weet je of AI jouw afweging goed toepast?

Bepaal vooraf welk gedrag je wilt zien. Alleen “dit klinkt als mij” is daarvoor te weinig. Een antwoord kan jouw toon hebben en toch op het verkeerde moment advies geven.

Neem een paar nieuwe oefensituaties die je niet als voorbeeld in de instructie hebt gebruikt. Zorg dat daar ook situaties tussen zitten waarin informatie ontbreekt, meerdere routes verdedigbaar zijn of de toepassing moet stoppen en iemand moet laten meekijken. Dit is een eerste verkenning; een kleine oefenset bewijst geen betrouwbaarheid voor alle klanten.

Leg per situatie vast wat je verwacht. Bij het fictieve aanbodvoorbeeld kan dat zijn: de tegenstrijdige beloften aanwijzen, één gerichte vraag stellen en wachten met herschrijven. Bij een andere situatie verwacht je juist een bruikbaar tekstvoorstel zonder de ondernemer opnieuw door alle basisvragen te sturen.

Vergelijk de reactie met die verwachting. Kijk naar de gekozen stap, de gebruikte informatie, eventuele aannames en de uitkomst. Een beoordeling als “te algemeen” wordt dan concreter: de toepassing miste dat het antwoord op de eerste vraag de tweede vraag overbodig maakte.

Pas daarna je instructie of voorbeelden aan en probeer dezelfde situaties opnieuw. Controleer ook of een verbetering voor het ene geval een ander geval verslechtert.

Welke rol houd jij zelf?

Dat hangt af van de taak, de gevolgen van een verkeerde reactie en de kwaliteit die je in het gebruik kunt aantonen. Een eerste versie kan bijvoorbeeld alleen voorbereiden: informatie ordenen, vragen verzamelen of een concept maken dat jij beoordeelt.

Voor je bedrijf telt of de toepassing helpt bij wat je wilt bereiken. Je wilt bijvoorbeeld dat een collega met jouw aanpak verder kan, of dat een klant tussen afspraken zelf iets toepast waarvoor die nu op jou wacht. Ook kan je doel zijn om meer ruimte te houden voor werk dat je persoonlijk wilt doen. Of dat lukt, stel je in de praktijk vast. Meer tekst produceren is op zichzelf geen maat voor betere begeleiding.

Kies ook wat je in een eerste proef wilt leren. Begrijpt de gebruiker de vragen? Levert het bruikbare voorbereiding op? Hoeveel moet jij nog corrigeren? Ontstaat er verwarring over wat de toepassing kan beslissen? Die antwoorden helpen kiezen of je verder bouwt, de taak kleiner maakt of een andere vorm nodig hebt.

Soms blijkt dat een onderdeel vooral menselijk contact nodig heeft. Dat is waardevolle informatie voor het ontwerp van je aanbod. Het helpt bepalen waar een toepassing werkelijk iets toevoegt en waar je zelf aanwezig wilt zijn.

Bij Bianca Kroon van Auteurscollege onderzochten we een vergelijkbaar onderscheid voor de inrichting van haar klantreis: bij welke stappen is haar redactionele oordeel nodig en waar moet vooral duidelijk zijn wat er gebeurt? Dat onderzoek kreeg vorm in een procesontwerp en roadmap. Lees haar klantverhaal.

En als je het zelf nog niet goed kunt uitleggen?

Laat iemand je bevragen over één concreet voorbeeld. Zodra je zegt dat iets “gewoon logisch” is, zit daar mogelijk een afweging die de ander nog niet kan volgen. Je kunt ook AI laten doorvragen, zolang je de verklaring die eruit komt aan je eigen werk blijft toetsen. Een overtuigende uitleg kan iets bevatten wat jij nooit zo hebt bedoeld.

Je hoeft voor die eerste verkenning geen complete methode te schrijven. Leg één onderscheid vast en probeer het bij een volgend voorbeeld. Herken je jouw oordeel daarin terug? Zie je waar de beschrijving tekortschiet? Dan heb je iets concreets om aan te verbeteren.

Wil je dit samen uitwerken? Bij Business Reshape breng je voorbeelden uit je vak mee. Ik vraag door op de afwegingen en vertaal ze naar een ontwerp en prototype.

Wat wil jij mogelijk maken met je expertise?

De Nexus Scan geeft je drie scores en een passende volgende stap.

NEXUS SCAN

Waar leunt je bedrijf nog op jou?

Bekijk waar je kennis, werkwijze en klantproces ruimte kunnen opleveren.

Doe de scan